ಸೆನ್ಸರ್ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಉಪಕರಣಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದಲೇ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಂವೇದಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದೆಂದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಗೌಹಾಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು ಇಂತಹ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಅಗ್ಗದ ಸೆನ್ಸರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಉಪಕರಣಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಂತಹ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು.
ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೀರುಗಳನ್ನು ಎಳೆದಾಗ, ಅದು ಒಂದು ಸರಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಅದರ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶ ಅಥವಾ ಇತರ ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದಾಗ, ಅದರ ವಿದ್ಯುತ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಇಂತಹ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಸಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಣಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸೆನ್ಸರ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಸಸಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕಾಗುವ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗಬಹುದು.
ಇದರ ಬಳಕೆ ಮಣ್ಣಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶದ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಾನವನ ಉಸಿರಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೇವಾಂಶದ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಹೊರಬರುವ ತೇವಾಂಶವೂ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದಕದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ಇಂತಹ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ **ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ**. ದುಬಾರಿ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಳ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಂವೇದಕಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗತಿಯಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರವನ್ನೇ ತಯಾರಿಸಬೇಕು ಎಂದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಲೋಚನೆಯೇ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
**ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೂ ಸೆನ್ಸರ್ ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.**